سازمانی خه بات كۆ میته ی سقز

کێشە جیهانییەکان
لە دواى پڵۆنیومى سێهەم چەندین ئاڵوگۆر لە وەزعى سیاسی جیهانى و ناوچەى خۆرهەڵاتى ناوەراست رووى داوە.
یەکێک لەو ئاڵوگۆڕانە، هەوڵى دەوڵەتى ئەمریکا بۆ جێگیرکردنى مووشەکى دژە مووشەک لە ئووروپای شەرقیە. ئەو روداوە واى کردووە روسیەش بکەوێتە هەوڵ و کاردانەوەى هەبێ لەبەرانبەر ئەمریکا دا، لەو پێوەندییە دا دەوڵەتى روسیە لە لایێک بە رێگەى دیپلۆماسی و و رەخنە و ئیعتراز لە دەوڵەتى ئەمریکا و لە لایێکى دیکە بە نزیک بوونەوەى زیاتر لە چین و بە چەندین رێکەوتنى هاوکارى سەربازى و دیفاعى، لەنێوان دا هەروەها هەوڵ بۆ دروست کردنى بەرەیێک لەگەڵ وەڵاتانى کۆنە ئەندام لە یەکێتى شورەوى رابردوو، وەک وەڵاتى روسیەى سپى و قەزاقستان، وەڵامى ئەمریکاى داوەتەوە.

بەو مەترسیانەى روسیە لەئەمریکاى هەیە، روسیە بە راشکاوى دژایەتى سیاسەتەکانى ئەمریکا دەکا و تەنانەت دژایەتى ئابلۆقەى نوێی ئەنجومەنى ئاسایش لە دژى رژیمى ئاخوندى دەکا و لەماوەى رابردوو دا رێکەوتنى هێزەکانى (متعارف) لەئورووپا کە لەساڵى 1990 لە نێوان کۆمارەکانى شورەوى و پەیمانى وەرشۆ ئیمزا کرا کە تییایدا بەرهەم هێنانى تانک و فرۆکە و چەکى قورسی لەئورووپا دا سنووردار دەکرد، هەڵوەشاندەوە و لەوپەیمانە هاتە دەر بە بیانووى ئەوەى ئەمریکا مووشەکى لەئورووپا جێگر کردوە. هەڵوێستە نوێ کانى دەوڵەتى روسیە بۆتە هۆى نیگەرانى ئەمریکا و ئەگەرى سەرهەلَِدانەوەى جەنگى ساردى نزیک کردۆتەوە، ئەگەرچى روسیە ئەو هێز و توانایەى رابردووى نییە، بەڵام بە رێکەوتن و هاوپەیمانى لەگەڵ چین دەتوانێ وەزنەیێکى قۆرسی هەبێ لەبەرانبەر ئەمریکا. دەوڵەتى ئەمریکاش بە هەست کردن بەو راستیانە لەماوەى چەند حەوتووى رابردوو دا نزیکى زیاتر لە دەوڵەتى چین دەکا و تەنانەت چەند ئیمتیازى بازرگانى و سیاسی داوە بەو وەڵاتە. ئیمتیازى سیاسی ئەوەیە کە دەوڵەتى چینى دڵنیا کردۆتەوە پشتیوانى لە تایوان ناکا بۆ جیابوونەوەى یەکجارى لە چین. لەو پێوەندییە دا دەبێ سەردانى رابێرت گێتسى وەزیرى بەرگرى ئەمریکا بۆ وەڵاتى چین لە 15 و 16ى خەزەڵوەر بەگرینگ بزانین. لە لایێکى دیکەوە چەند بەرپرسی ئەمریکایی رایانگەیاندوە هەر چەند ئابووریی چین گەشە بستێنێ، ئامریکا زیان نابینێ و هەر لەو چوارچێوە دا بەرپرسانى ئابوورى ئەمریکا خۆشحاڵى خۆیان بە گەشەسەندنى ئابووریی چین دەربڕیوە. ئەو لێدوانانە جیاوازى هەیە لەگەڵ لێدوانەکانى رابردووى بەرپرسانى ئەمریکایی. بەرپرسانى ئەمریکایی لەرابردوو دا لەگەشە سەندنى ئابوورى لە چین دا نیگەرانیان دەردەبڕى.
بێگومان سووربوونى دەوڵەتى روسیە لەوەى کە دەبێ بەشی زیاترى هەبێ لە کێشە سیاسیەکاندا وەزعێکى واى دروست کردووە کە جیهان بەرەو نائارامى زیاتر بروا. ئەگەر روسیە و ئەمریکا نەتوانن کێشەکانیان چارەسەر بکەن. دەبێ چاوەروانى ئاڵۆزتر بوونى وەزع بین و سەرلەنوێ شاهیدى دوو جەمسەرى (دوو قوتبى) بوونى جیهان بە سەر بەرەى شەرق و غەرب دابینەوە.
2ـ کێشەى ئەتۆمى لە جیهان و لە ناوچەى خۆرهەڵاتى ناوەراستدا تا دێت بەرەو ئاڵۆزى و قووڵ بوونەوەى زیاتر دەروا. لەکاتێکدا کێشەى ناوکەیی رژیمى ئاخوندى چارەسەر نەکراوە، وەڵاتانى عەرەب لە کەنداوى فارس و ووڵاتى میسریش لەهەوڵدان دامەزراوەى ئەتۆمى دامەزرێنن و سەرۆک و بەرپرسانى ئەو وەڵاتانە بە راشکاوى ئەوەیان راگەیاندووە، پەرەگرتنى گەڵاڵە ناوکەییەکان لە ناوچەکەدا، مەترسیێکى گەورەى دروست کردووە، هەروەک وەزیرى تایبەت بەئیستراتژیکى ئیسرائیل رایگەیاندووە، ئەو دیاردەیە نیشانەى ئاخرى زەمانە و دەرخەرى کێشەى زیاتر لە ناوچەکە و پەیدابوونى جەنگى گەورەیە، هەروەک جورج بوش سەرۆکى ئەمریکا رایگەیاندوە، ئەگەر کێشەى ئەتۆمى رژیمى ئێران چارەسەر نەکرێ، دەبێ چاوەروانى روودانى جەنگى جیهانى سێهەم بین.
جەنگى دژە تیرۆر
وەک ئاشکراییە تیرۆر کێشەى گەورەى جیهانییە و سەرەراى هێرشی هەمەلایەنەى دەوڵەتە خاوەن هێزەکانى جیهان بۆ سەر ترۆریزم و هاتنى هێزە فرەرەگەزەکان بۆ ئەفغانستان و عێراق و روبەروبوونەوەى بەکردەوە لەگەڵ ترۆریستان، ئەو کێشە بۆتە گرێکوێرى جیهانی ، هەرچەندە بنکەى ئاشکراى ترۆریستان لە ئەفغانستان دا نەماوە، بەڵام تاقمە ترۆریستەکان لەو وەڵاتە و لە عێراق و ناوچەى خۆرهەڵاتى ناوەراستدا لە هەڵسووران و خرابکارى دان.
گومان لەوەدانییە کە جەنگى دژە تیرۆر ئامانجەکانى بە تەواوى نەپێکاوە و لەجەنگى دژە تیرۆر هاوکارى خەڵکى ئەو وەڵاتانەى ترۆریست لانەى تێدا کردوون بە جیددى لەبەرچاو نەگیراوە. پێویستە بەهاوکارى هێز و لایەنە میانەرەوەکان و دۆزینەوەى رێگەى نزیک بۆ لەناوبردنیان، هەوڵ بۆ لەناوبردنیان بدرێ. لە لایێکى دیکەوە، ئەو راستیەش نابێ لەبەرچاو نەگرین کە رژیمى ئاخوندى ئێران لە بوونى ترۆریست و تاقمە ترۆریستەکان قازانج دەبینێ و راستەوخۆ و ناراستەوخۆ پشتگیرى لەلایەن و دەستە ترۆریستەکان دەکا. بەو پێیە رێگەیێکى دیکەى لەناوچوونى ترۆریستى جیهانى هەوڵ دانە بۆ لەناوبردنى سەرچاوە سەرەکییەکانیان، واتە رژیمى ئاخوندى ئێران و رژیمە هاوشێوەکانى. هەر بۆیە تا رژیمى ئاخوندى دەسەڵاتى بەسەر ئێران و ئەو گشتە سەرمایە گرانبهایانە دا هەبێ، گرانە ترۆریسمى جیهانى کۆتایی پێ بێ و بێ توانا بکرێ.
کێشە نەتەوەییەکان لەخۆرهەڵاتى ناوەراست دا
چارەسەر نەکرانى کێشەى قەومى و نەتەوەیی و سنووریەکان لە ناوچەی خۆرهەڵاتى ناوەراستدا یەکێکى دیکە لەو دیاردە مەترسی دارانەیە کە ناوچەکەى لەوەزعى نائارام دا هێشتۆتەوە هەرچەندە ئەو کێشانە بەرادەى کێشەى ئەتۆمى گەورە و مەترسیدار نین، بەڵام چارەسەرنەکرانیان و مانەوەیان وەک ئەوەى ئێستا دەیبینین، بێ گومان رێگە لەدامەزراویی و پێش کەوتن دەکرێ و بە هەوێنێک بۆ سەرهەڵدانى جەنگ و دواکەوتوویی دەمێنێتەوە، بە تایبەت کێشەى فەلستین و ئیسرائیل کە کێشەى گەورەى خۆرهەڵاتى ناوەراستە و هەموو کات لە تەقینەوە و ئاڵۆزبوونە بە شێوەى بەرینتر لەئێستا نزیکە.
لەمەڕ کێشەى فەلستین ئاشکرایە رژیمى ئاخوندى دەورێکى خراپ دەگێرێ و رێگرە لەوەى ئەو کێشەیە، بەئاسانى چارەسەر بکرێ و بەبەردەوامى لە هەوڵى ئاژاوەگێرى لە نێوان لایەنە فەلەستینیەکاندایە و هەر لەو پێوەنددە دا دەسەڵاتدارانى رژیم زۆر بە جیددى و بەرنامە دژایەتى کۆبوونەوەى (ئاناپۆلیس)یان کرد کە لە ئەمریکا بەسترا، ئەوە سەرەراى ئەوەى کە تێکراى ووڵاتانى عەرەب تەنانەت سوریە بەشدارى ئەو کۆبوونەوە گرینگەى کرد.
بەڵام لەبەشی هەرە زۆرى وەڵاتانى ناوچەکە دەسەڵاتەکان هەتا هەتایین و کەمتر گۆرانیان بەسەر دا دێ، مەگەر بە ئینقلابی سەربازى . یەکێک لەسیاسەتە نوێیەکانى ئەمریکا ئەوە بوو بە جەنگ لەگەڵ ترۆریست هەوڵ بدەن بۆ ئەوەى دیموکراسی لەناوچەکەدا جێگیر بێ، بەڵام تا ئیستاش لەو وەڵاتانە دەسەڵاتداران کەللە رەقى دەکەن و بەردەوامن لەحوکم کردنیان بە شێوەى دیموکراسی.
دەسەڵاتى ئاخوندەکان لە ئێران لەگەڵ ئەوەى لە ناوخۆ دا بەرەورووى بەرین ترین ئیعترازات و نارەزایەتى جەماوەرى و چین و توێژەکانى کۆمەڵگا وەک ماموستایان، کرێکاران، خوێندکاران و ژنان و باقى توێژەکانى دیکە بۆتەوە، لە مەیدانى سیاسەتى جیهانیشدا، لەسەر پێداگرى و سووربوون لەسەر گەڵاڵە مەترسیدارە ئەتۆمیەکان و سووربوونى لەسەر پەرەپێدانیان کەوتۆتە بەر ئابلۆقەى ئابووریی و چەندین هەرەشەى دیکە، هەروەها لەپێوەند بە پشتیوانى لەترۆریزمى جیهانى و کۆمەگ کردن بە تاقمە ترۆریستیەکان لەلوبنان و عێراق و ئەفغانستان، کەوتۆتە بەر بایکۆتى جیهانى و رەخنەى تێکراى دەوڵەت و ناوەندە جیهانییەکان. دەسەڵاتدارانى رژیم بەو حاڵەش سوورە لەسەر درێژەدان بە سیاسەتى قەیران خوڵقێنى لە دەرەوە و لە ناوخۆشدا سیاسەتى دژمنکارى و نامرۆڤانەى لە راست خەڵک وەکوو ئێعدام و سەرکوت و شکەنجە و زیندانى ئازادیخوازان و لاوانى شۆڕشگێر درێژە پێ دەدا و لەگەڵ پێداگرى لەسەر بەرنامە مەترسیدارە ئەتۆمیەکەى دەست لە کاروبارى وەڵاتان و پشتیوانى لە ترۆریزمى نێودەوڵەتى دەکا. بەداخەوە رژیمى ئاخوندى بەو سیاسەتە دژمنکارانەى بەرانبەر بە خەڵکى ئێران و بەو هەڵوێستە دزێوانەى بەرانبەر کۆمەڵگاى جیهانى توانیویە بە پشت بەستن بە داهاتی دەیان میلیارد دولارى لە فرۆشی نەوت و بە پشت بستن بەهێزى بەکرێگیراو سەرکوتگەرى لەسەر دەسەڵات بمێنێ و درێژە بە نارەوایی و بێ عەداڵەتى بدا، لەگەڵ ئەوەى رژیمى ئاخوندى توانیویە درێژە بە دەسەڵاتى بدا، ئەوەش روونە کە سەرئەنجام خەباتى ئازادیخوازانەى خەڵک بەسەر دەسەڵاتى ملهۆرانەى ئەو رژیمە دا سەرکەوتوو دەبێ و ئاخوندەکان تا سەر ناتوانن درێژە بە زوڵم و چەوسانەوە بدەن. ئەو راستیەش لەخەباتى بەردەوامى جەماوەرى ئێران و نارەزایەتیە بەرینەکان لەشارە جیاجیاکانى ئێران و کوردستان دەردەکەوێ.
بێ گومان بۆ لەناوچوونى رژیمى سەرەرۆى ئاخوندى چەکى گەورەو و هەرە کارامە، یەکێتى و تەبایی لە نێوان تێکرایی هێز و لایەنە مووخالیفەکانى رژیمى ملهورى ئاخوندیە. ئەو یەکیەتیە لە لایێک دەبێتە سەرەتایێک بۆ سەرهەڵدانى یەکجارى جەماوەریی و لە لایێکى دیکەش، دەبێتە هۆى راکێشانى پشتیوانى کۆمەڵگاى جیهانى. هەر بۆیە سازمانى خەبات ى کوردستانى ئێران، باوەرى وایە، تەنیا چەکى پێش کەوتن و سەرکەوتن یەکیەتى و تەبایی و هاوکارى هێز و لایەنە سیاسیە شۆڕشگێرەکانە کە ئەو هەنگاوە بە نرخە دەبێتە هۆى هاندانى خەڵکى وەزاڵەهاتووى ئێران و کوردستان.
6ـ جووڵانەوەى کورد لە کوردستانى ئێران
جووڵانەوەى کورد لەکوردستانى ئێران لەهەل و مەرجێکى حەستەم دایە، بە داخەوە هێز و لایەنە سیاسیەکوردستانییەکان تووشی کێشە و ناکۆکى و لێک جیابوونەوە هاتوون. ئەو ئینشعاب و لێکدابرانانەش بۆتە مایەى دڵساردى خەڵک و دواکەوتنى جووڵانەوەى کورد.
لە کاتێکدا دەبوو هەموو پێکەوە بۆ لەناوچوونى رژیمى ئاخوندى و تێکۆشان لەپێناو ئامانجەکانى گەل، یەکگرتوویی و هاوکاریمان بکردایەتە بەردى بناخەى کارەکانمان، کێشە و ناکۆکى باڵى بەسەر هێز و لایەنە سیاسیەکاندا کێشاوە کە ئەوە بێجگە لە قازانج بۆ دژمن و زیان بۆ گەلى کورد هیچ ئاکامێکى دیکەى نییە.
تەنیا جێگەى دڵخۆشی ئەوەیە کە لەگەڵ دڵساردیى خەڵک لەناکۆکیەکانى نێوان لایەنە سیاسیەکان کەم رۆژ هەیە لەشار و ناوچەکانى کوردستاندا لەبەرانبەر رژیمى ئاخوندیدا، نارەزایەتیى جەماوەریی و خوێندکارى و کرێکارى سەرهەڵنەدا، ئەو نارەزایەتیە جەماوەریانە دەسەڵاتدارانى رژیمى لە کوردستاندا خستۆتە مەترسیەوە.
سازمانى خەبات ى کوردستانى ئێران لە هێز و لایەنە سیاسیەکانى کوردستانى ئێران داواکارە، هەوڵ بدەن بۆ ئەوەى کێشەکانیان لە رێگەى دانیشتنەوە کۆتایی پێ بێنن و سازمان و حیزبە کوردستانییەکان بۆ پێک هێنانى بەرەریێکى کوردستانى سەرکەوتووانە هەنگاو هەڵ گرن و تێبکۆشن.
((سازمانى خەبات ى کوردستانى ئێران))
لە دواى کونگرەى سێهەم بە گشتى و پلینۆمى سێهەم، سازمانى خەبات تا ئەندازەیێک بەرەوپێش چوونى بەرچاوى بووە لە مەیدانى کارى تەشکیلاتى دا لە ناوخۆى کوردستان، ئال و گۆرى بەرچاو بەدى دەکرێ، هەرچەند ئەو ئاڵ و گۆرانە وەک پێویست نین و تا ئێستاش بە پێى چاوەروانیەکان نەبوون، پێویستە سازمانى خەبات و کادرە تەشکیلاتیەکان لەو پێناوە دا هەنگاوى جیددى و بە پەلە هەلگرن. بۆیە داواکارین کادرە تەشکیلاتیەکان و ئەندامانى سازمان و هەموو دڵسۆزان لەپێناو بەرەوپێش بردنى ئەرک و کارە سازمانى و تەشکیلاتیەکاندا هەوڵى جیددى بدرێ.
جێگەى خۆشیە لەدواى کونگرە ئەرک و چالاکیەکانى کومیتە و ئەندامانى سازمان لەدەرەوەى کوردستان بە تایبەت و چەند مانگى رابردوو گۆرانى پۆزەتیڤى بە خۆوە بینیوە و ئەندامان و لایەنگرانى سازمان دانیشتوو لە وەڵاتانى نوروێژ و سوئید و کانادا بە شێوەیێکى کاریگەر کار و چالاکى سیاسی و تەبلیغى ئەنجام دەدەن، کە هیوادارین ئەو هەڵسوورانانە زیاتر پەرە بگرێ و کومیتەکان و دڵسۆزانى سازمان لە ووڵاتانى دەرەوە، چالاکانەتر هەڵسوورێن.
لەپێوەند بە کارە تەبلیغیەکاندا سازمان نەیتوانیوە وەک پێویست کارى بەرچاو ئەنجام بدا، هەر چەندە لەچەند رۆژى رابردوودا بە نوژەن کردنەوەى دام و دەزگاکانى رادیو دەنگى خەبات تواندراوە بەرنامەکانى رادیو دەنگى خەبات ى کوردستانى ئێران بۆ مەوداێکى دوورتر و بە شێوەێیکى باشتر بنێردرێ و جیاواز لە سایتى ئینترنتى سەرەکى سازمان لەدەرەوەى کوردستان، بە هەوڵ و ماندوو بوونى ئەندامانى سازمان سایتێکى دیکە بە ناوى (خەبات میدیا) بە شێوەیێکى رێک و پێک و سەرەنج راکێش کەوتۆتە کار، پێویستە سازمان لە داهاتوو دا کاربکا بۆ بەرەوپێش بردنى کارى تەبلیغى و هەوڵ بدرێ بۆ دامەزراندنى کاناڵى تەلەڤیزیۆنى ئاسمانى . هەر لەوپێوەندییە دا لە ئەندامان و لایەنگران و دۆستانى سازمان داواکارین یارمەتى مادى سازمان بدەن بۆ ئەوەى بتواندرێ ئەو ئەرکە پێویستە لەزووترین کات جێ بە جێ بکرێ.
هیوادارین پلینۆمى چوارەم بتوانێ بریارى بە جێ و گەڵاڵەى باش پەسەند بکا.
لە کۆتایی دا دەڵێین، سازمانى خەبات پشتیوانى لە حکوومەتى هەرێمى کوردستان دەکا و هەڕەشەکانى تورکیە و رژیمى ئێران بۆ سەر هەرێمى کوردستان مەحکووم دەکا و لەچەندین راگەێیندراو دا پشتیوانى خۆى لەحکوومەتى هەرێمى کوردستان و خەڵکى کوردستانى عێراق دەربریوە. دیارە چاک وایە پارتى کرێکارانى کوردستان، وەزعى هەرێمى کوردستان و ئەو هەل و مەرجە حەستەمە و رێگەچارەکانى سەرۆکایەتى هەرێمى کوردستان دەربرى لەبەرچاو بگرێ.

نووسینی: ب.توانا
ئه وه ی که دوژمنانی کورد و ئازادی کوردستان به ر هه ڵستکاری بواری زانستی و پێش که وتنی پیشه سازی ده که ن ڕاستیکی حاشا هه ڵنگره. به ڵام ئایا هه موو هۆ کاره کان بۆ له مپه ردانانی دۆژمنانی کورد و ئازادی کوردستان ده گه رێته وه، یان بۆ خۆ شمان له سستی و نه بوونی گه شه ی زانستی و پیشه سازی دا به رپرسیارین؟
پێش ئه وه ی بێمه سه ر ناوه رۆکی باسه که م ، به پێویستی ده زانم که هه ندێ سه رنج بده مه سه ر ڕه وتی مێژوویی بواری زانستی له کۆ مڵگای ئیسلامی وکۆ مڵگای ئوروپا به گشتی و کۆ ملگای رۆژئاوای ئوروپا به تایبه تی، که د یاره کۆ ملگای ئیسلامی کوردستانی ئێمه ش ده گرێته خۆی.

زانایانی ئیسلامی سه رده مانێک بوو ده وری پێشه نگی زانستی جیهانیان ده کرد. هه ر چه نده ئه م پێشه نگیه بۆ نه زیک له هه زار ساڵ له مه وه به ر ده گه رێته وه و چه ند سه ده ێک زیاتری نه خایاند ، به ڵام ئه وه  جێ گومان نی یه که زانست له جیهانی ئیسلام له و سه رده مانه دا له پله ی یه که م دا بوو.له و قوناغه یا که به سه ده کانی ناواه راست یان قرون وستا ناو ئه برێت. له دنیای رۆژ ئاوا، کلیسا به هۆ ی زاڵ بوون به سه ر هه موو بواره کانی ژیان، ده رفه تی به بوژانه وه نه ئه دا، و به ر هه ڵستکاری هه ر چه شنه توێژینه وه و ڵێکۆ لینه وه ێکی زانستی بوو. بوونی وها زاڵ بوونێک له لایه ن پیاوانی ده سه ڵاتداری کلیسا به ناوی ئایینی مه سیحیت، سه پاندنی دیکتاتوریی کلیسا لێ خۆ لقا و، بووه هۆ ی ئه وه ی که کۆ مڵگای ئوروپا له لایه ن کلیساوه بۆ ماوه ی چه ندین سه ده له دواکه وتوویی و له پاشکه وتوویی دا به مێنیته وه. ئه و دیارده دزێوه ی ده سه ڵاتدارانی کلیسا دژ به زانست بووه هۆ ی دووری خه ڵک لێ یان، و به تایبه ت ده یان زانای ناودار و نه ناسراو خرانه ژێر ئه زیت و ئازاری پیاوانی ده سه ڵاتداری کلیسا، که یه ک له و نمونانه گالیله گالیلیویه بوو، که به ده ستی پیاوانی کلیسا تیا چوو. له و قوناغه دا زانست خوازان و زانایان ده کوژران و ده سوتێنران و ته نگ و چه ڵه مه یان به ناوی دژ ایه تی به مه سیحیت بو ساز ده کردن، که کارایی زۆری له دواکه وتوویی مرۆڤایه تی ،و له سه ر نه بوونی پێش که وتن و گه شه ی زانستی هه بوو.ئاکامی ئه وه دووری خه ڵک له و دینه ئاشتی خوازه دوور له سته مه بوو، که به باوره عیسی مه سیح نابێت له هیچ شه رایتک ئازاری هاوچه شنه کان بده یت، به ڵام به پێچه وانه ی یاساکانی ئایینی مه سحیت له گه ل مرۆ ڤانی جیاواز ئه ندێش، هه ڵسوو که وت ده کرا. ژنانی زانست خواز و ماف خوازیش له م سته مه ی کلیسا ئه یان ناڵاند و ئه وانیش به ناوی جادوگه ر و هێکس ده سوتێنران و هیچ ده رفه تێکی شیاویی ژیان به ژنان و گه شت ئازادیخوازان نه ئه درا . ئه مانه و زۆ ر دیارده ی کۆ مه ڵایه تیش وه ک ده ست تێکه ل کردنی کلیسا و ئاریستوکراته کان، واتا ئاغاو ده ره به گه کان، بۆ سه ر کوتی چینی هه ژار ، بوونه هۆ ی ئه و قۆ ناغه ی که به رینسانس واته له دایک بوونه وه یان نوێ بوونه وه ناو ئه بردرێت، بێته ئاراوه.
دیاره ئه وه ش له خۆ یا باسێکی تایبه تی ئه وێت، که تیشکی بهاوێژرێتره سه ر. گه نده ڵ کارییه کانی ئاریستوکراته کان له ئوروپادا، و چڵۆن ئه و انیش سه رده مانێک که وتنه ژێر رکێفی پیاوانی کلیسا و به چه شێوه ێک ده سه لاتیان به ش ده کرد و چون ده که وتنه دژایه تی یه کتر، ده کرێ به سه ر به خۆ یی شتی له سه ر بنوسرێت،به ڵام ڵیره دا به داخه وه ده رفه تی ئه و هه موو لێکدانه وانه نی یه.
ئه گه ر ئێمه سه رنج بده ینه ئه و ڕه وتانه که بوونه هۆ ی پێشکه وتنی لایه نه جیاوازه کانی ژیان، به تایبه ت بواری زانستی و پێشه سازی له ئوروپا ، ده توانرێت له لاێک پێداویستی کۆ مڵگا له بواری به رهه م هێنان و و پێداویستی ژیان هانده ر و به یه کێک له فاکته ره سه ره کیه کان بزانرێت بۆ ئاڵوگۆره کان، له لا ێکی که دژمنکاری پیاوانی کلیسا دژ به زانست و عیلم و ئاره زومه ندی ئیلیتی زانست خۆاز بۆ تامه زرۆ بوونیان بۆ دۆ زینه وه ی ڕاستیه کانی بوونه وره فاکته رێکی که یه. دیاره له هیچ هه لو مه رجێک نابێت ئه وه ش له بیر بکرێت ، که هه ر نه ته وه و کۆ مڵگاێک چینێکی پێشه نگی هه بوو، که به زانستی خۆ یان توانیویانه ئاسوده یی بۆ شوێن ژیانی خۆیان ومرۆ ڤه کانی ده ورو به ریان بهێنه ئاراوه. مه به ست له سه دان مرۆ ڤێ زانا له بورای پزیشکی ، فیزیک، شیمی ، پێشه سازی ، ئه لکترۆ نیک، تله کومونیکاسیون وسه دان و هه زاران لا یه نی که ی زانستی بوونه ته هۆ ی پێشکه وتن و ئیفتخار و شانازیی بۆ میلله ته کانیان.
یه کێک له پرسیاه کان ئه وه یه, چۆ نه ئێمه له کۆ ملگا ی کوردستان تا ئێستا یه ک تاکه که سیش نه ی توانیوه بگاته ئه و ڕاده که ئه نشتاینێک، ئه دیسون، کانتێک، یان زاناێکی گه وره ی پزیشکی، فیزیک، شیمی یان زانستی کومپیوته ر، جیولوجی هه ر لایه نێکی که ی زانستیمان نه بێت، که خۆ لقێنه ری شتێک بێت که له کۆ ملگای نێو نه ته وه یی ناسراو بێت و خه ڵاتی بۆ ئه و کاره ی وه ر گرتبێت؟.

کومڵگای ئیسلامی یه ک له سه ر پینجی دانیشتووانی جیهان پێک دێنێت
یه ک له پێنجی مرۆ ڤه کانی جیهان موسڵمانه، به ڵام وه ڵاتانی ئیسلامی لایه نی زانستی یان زۆر له دواوه ن. هه ر وه ک له سه ره وه ئاماژه م پێدا له سه ده کانی نۆ هه م تا سیانزده هه م کۆ مڵگای ئیسلامی پێشه نگ بووه له زانست و پێشکه وتن، واته ئه م سه دانه به کاتی پشکووتنی کۆ مڵگای ئیسلامی ده کرێ ناو بندرێت. به ڵام ئه م ڕه وته به داخه وه که وته دوا، ئه مه ش به هۆ ی که سانی دواکه وتوو و بنه ره تی خواز، نه وه سان له گه شه و پێش که وتن که وت ، که تائه مرۆ ش کۆ ملگا جۆراوجۆ رکانی ئیسلامی به گشتی پێوه ی ئه نالێن.
بێ مانا بووی زانست و ته نانت دژایه تی زانست له لایه ن هه ندی له پیاوانی ئایینی ئیسلام، بووه هۆ ی دوا که وتوویی کۆ ملگای ئیسلامی، و زۆ ر جار ته نانت له کوردستان هه ندێ به ناو پێشره ویی ئایینی ئیسلام ده یان وه ت منداڵه کانتان مه نێرنه مه درسه و تا فێری ده رسی شه یتان نه بن. دیاره سه ده ی چوارده ی میلادی ده کری قۆ ناغی سه رتایی دوور که وتنه وه له زانست و گه شه له کۆ ملگا ئیسلامی دا بیت. ئه و کاتیش له و چه شنه بۆ چوونانه و پاوه ن خوازی و خۆ شگوزارانی هه ندێک له ده سه ڵاتدارانی جیهانی ئیسلام هه بوون که به به شێک له هۆ کاری ئه م دواکه وتویانه ئه زانرێت.
له کۆ بوونه وه ی وه ڵاتانی ئیسلامی ، کۆنفراسی وه ڵاتانی ئیسلامی که تیدا 57 وه لاتی ئیسلامی تیدا به شدارن، به پێ ستاتیسکی ورێژه ناسی بانکی جیهانی و یونسکۆ، ئه م هه ژماره ده سه لمێنن که 20 له 57 وه ڵا تانه له ساڵی 1996 تا 2003 ته نیا 0،034 له سه دی داهاتی ئابووریان ته رخان کردووه بۆ بۆ توێژینه وه و بواری زانستی ، به ڵام ره دای مام ناوه ندی ئه م رێژه یه 2،36 داهاتی ساڵانه یه.
ته نیا له ساڵی 2003 له ئه مریکا 100.000 بڵاوکراوی زانستی جۆراوجۆر هه ر له کتێب و گۆ ڤار و رۆ ژنامه هاتۆ ته به ر هه م نزیک به 70.000 له وه ڵاتانی ئوروپایی یه کگرتوو و 15.000 له ژاپن. به ڵام ته نیا 312 زانکۆ له و 1800 زانکۆ یانه ی وه لاتانی ئیسلامی بڵاڤۆ کی زانستی یان له رێژه ی که م دا هه یه. ئه مه هه ژمێره ش 26 ی له تورکیا دایه و 9 ی له ئێراندایه.
ئه وه ی که تا ئێستا زانراوه له وه ڵاتانی ئیسلامی ته نیا 2 که س خه ڵاتی نۆ بیلی بۆ زانست وه رگرتووه، یه که میان عبدو السلام له پاکستان که ساڵی 1979 له بواری فیزیک خه ڵاتی وه ر گرت و دووهه میش احمد سوایل ساڵی 1999 له وه ڵاتی میسر خه ڵاتی نوبێل بۆ شیمی وه رگرت .
دیاره ئه م دیارده تورکیه و ئێران له ئالۆ گۆر دایه وئه مه ش ده کرێ به شێوه ێک جی نیگه رانی و به شێوه ێکیش جێ دڵخۆ شی بێت.و هه ندی وه ڵاتی ئیسلامی وه ک مالزی و ئه ندونزی له بواری زنستی له گه شه ی به ر چاو دان. بۆ نمونه تورکیه له م ده ساڵانه ی ئاخر دا هه ندێ بڵاڤۆ کی زانستی خستۆ ته ژێر چاپ و هه روها لایه نی راهێنانی زانستی له قوتابخانه و زانکۆ کانیان له گه شه دایه. له پاکستان له ساڵی 2004 نزیک به 400.000 قوتابی زانکۆ یان هه بوو ، و له ئێران له 2006 به م لاوه خوێندکارانی زانستی باڵا له زانکۆ کان و خوێندنی باڵا به 2 میلیون مه زنده ده کرێ.
هه روها رێژه ی خۆ ێندنی کچان و ژنان له هه ندێ وه ڵاتی ئیسلامی زۆر به ر چاوه ، بۆ نمونه له سودان و پاکستان 50% خۆ ێندکاران پێک ده هێنن، و ته نانت له ئێران 70 % خۆ یندکارانی زانستی مێینه ن. له میسر رێژه ی مێینه له زانکۆ کان 37% و له کویت 67% و له سعودی 27%، به ڵام دوای ته واو کردنی زانکۆ له لایه ن کچان و ژنان، زۆر به که می ده رفه تی کاریان له لایه ن ده سه ڵاتدارانه وه بۆ ئه ڕه خسێ و ئه توانرێت بڵیین دوایین ڕاوستگه ی گه شه ی ژیانی ژنان و کچانه.
به ڵام پرسیاری دووه م ئه وه یه   سه ره رای په روه رده و را‌هێنانی له ڕاده گونجاویی ئه م وه ڵاتانه بۆ خۆ لقاندنی به ر هه می زانستی له بواره جیا جیاکاندا هێنده که مه؟.
ڵێره دا باوره له سه ر ئه وه یه که له وه ڵاتانی ئیسلامی زانست وه بناغه بۆ باش ژیان چاو لێناکرێت و هه روها له وه ڵاتانی ده و ڵه مه ندی خاوه ن نه وت و که رسته ی خاو شێوه ێک له پاسیڤ و مونفعیل بوونی خۆ ڵقاندووه. هه ر ئه مه ش بۆ ته هۆ ی ئه وه ی له جیات ئه وی هه لومه رجێک بۆ به ر هه م هێنان بره خسێنن، دێن به رهه مه کانیان له وه ڵاتانی دیکه ده کره ن. زۆر له م وه ڵاتانه گرنگی ناده ن به ناوه ندی پیشه سازی و به ر هه م هێنان و زۆر لایه نی دیکه ی زانستی.
رژیمی ولایه تی فه قیه ده ی هه وێت ئه م ڕه وته بگۆرێت، و دیاره هه ر له کۆ نه وه له م وه ڵاته زه مینه به رهه می ئاسن، مس و پلاستیک و زۆر به رو بوومی دیکه، که له که رسته ی خاوه وه ده کرێت به به رو بوومی پله ی دووهه م، له ئارادایه. به ڵام له م ساڵانه ی دوایی دا ئه و رژیمه له هه وڵی به ر هه م ‌ینانی زۆر ی چه ک و چۆ ڵ و زۆر لایه نی دیکه دایه ، که ئه مه ش بۆ ئێمه وه ک گه لی کورد زۆر سه ر نج را کێش و باڵ کێشه. له راستی دا ئه وان واته ئێران و تورکیا به بوونی سه دان ناوه ندی پیشه سازی گه وره و چووک زۆر له ئێمه ی کورد له پێشن، سه ره رای ئه وه ش که له به راوردا ئه وانیش له گه ل وه ڵاتانی پێشکه وتوویی جیهان له دواوه ن. به ڵام ئه گه ر ئێران ئاوا له و ره وته به رده وام بێت و به به دست هێنانی چه کی ئه تۆمی و زۆ ر لایه نی دیکه ی پێشه سازی سه ربازی مه ترسێکی گه وره دا بێت بۆ ئێمه کورد، له ئێستا و له داهاتوو دا. جا ئه گه ر ئه م حکومه ته له سه ر کار بێت یان هه ر حکومه تێکی دیکه ، که پێشیلکاری مافه کانی گه لی کورد بکات ، مه سه له هه ر یه که ، به ڵام ڕژیمی ئێستای ئێران به هۆ ی به رچاو ته نگی مه زهه بی ، له و گه شه پیشه سازیانه ی زیان به هه موو جیهان و کورد به تایبه ت ده گه ێنێت. هه وڵه کانی ئێستا ڕژیمی ئێرانم و ک خۆ ته یار کردنی رژیمی نازی ئاڵمان بۆ شه ری گه وره ی جیهانی دووه م دێته به ر چاو، هه ر چه نده ئه م رژیمه هه رگیز ناگاته ئه و ڕاده له ده سه ڵات، به ڵام پیشه سازی له بوواری چه ک سازی به گشتی و چه کی ئه تومی سه لمێنه ری ئه و ڕاستیه ن، که ئێمه ی کورد ده بێت خۆ مان بۆ هه ر چه شنه پێش که و تنێکی زانستی ئاماده که ین.
رژیمی ئێران و تورکیا توانیویانه له راده یکی 100% ئابووری و پیشه سازی باشووری کوردستان به ناردنی به رهه م و به روبوومی جوار و جوار کپ که ن، و وابسته ی که ن به خۆ یانه وه، که ئه مه ش بۆ ته هۆ ی ئه وه، له هه ر حاڵه تێک دا بیان هه وێت گوشار بخه نه سه ر ئه و به شه ی کوردستان.
ڵیره دا پێویسته خوێندکارانی کوردستان و زانایانی کورد له بواری جۆ راوجۆر له هه وڵی ئه وه دا بن، که له لایه ن حکومه تی هه ریمی کوردستان پشتیوانی بکرێن، و ناوه ندی پێشه سازی دروست بکه ن.
به باوه ری من ده کرێ له باشووری کوردستان ئه م ناوه نده پیشه سازیانه له ئه و له ویتی کاره کانیان دا بێت.
1. هه ندێ جیولوجی کورد و بیانی یارمه تی وه ر گیرێت بۆ دۆ زینه وه کانگاکانی ئاسن و مس و زێر و ئاسنه واڵه به گشتی.
2. دوای سه ر که وتن له پله یه که م ، ده کرێو ده بێ ناوه ند و فابریکی تواندنه وه ی ئاسن دابمه زرێندرێت.
3. به رو بوومی نه وتی سه ر مایه ی میلله تی کورده ،، و ته نیا مافی میلله تی کورد و حکو مه تی هه لبژێردراویی دیموکراتیکی خۆ یه تی ، که ئه م سامانه و گشت سامانه کانی دیکه به رێوه به رێت. پێویسته له هه ر چه شنه پریڤات و خسوسی کردنی ئه م سامانانه به توندی دژایه تی بکرێت. ڵێره دا ته وه رێکی که ی باسه که م ئه ویه، که له نه وتی خاو به رو بوومی جۆراوجۆر دروست بکرێت ، و ک پلاستیک و هه موو ی ئه و به ر و بومانه له دنیای پێشکه وتوو له نه وتی خاو به ر هه م دێت.
4. سروشتی کوردستان و به ر هه می دار زۆر پێویسته، باشتر وایه به دروست کردنی به ر به ست ئاوی کوردستان به فیرۆ نه رۆات ، و له هه وڵی ئه وه دا بین بواری کشت و کال و دارستان و له گه شه دا بێت. که ئه م لایه نه هه م بۆ که م کردنی رێژه ی گه رما یارمه تده ره ، هه م بۆ ژینگه و هه م بۆ پێداویستی شارۆ مه ندان بۆ خواره مه نی و هه میش به ر هه م هێنانی که رسه ی وه ک ڵۆ که، دار بۆ درووست کردنی کاغه ز . لایه نێکی دیکه ی ئه وه یه که جو جوانی به خشینی زیاتر و سه ر سه وزی کوردستانه، که ته نانت کارێک بکرێت به چاندنی داری جۆراوجۆر  چوار وه رزه  شاخه کانی نیشتمانمان سه ر سه وز ڕاگرین.

لێره دا ده م هه وێت به شێوه ێکی سه رنج بده مه ئه وی که ئێمه به راستی ده بێت خۆ مان ماندوو که ین بۆ ئه وه ی له پله ی یه که م دا بێینه ڕاده ی ئه و وه ڵاتانه ی داگیر که ری کوردستان ، هه ر چه نده به باوه ری من له باشووری کوردستان، ئه گه ر به ر پرسانی حکومه تی و حیزبی پلان و به رنامه یان هه بێت ،ئه م پێداویستیانه ده کرێت به کردار دابمه زرێنرێت. به ر پرسانی حکومه ت له باشووری کوردستان له جیاتی خۆ ماندوو کردنیان به به ئه رکی که م ڕه نگتر پێویسته له هه وڵی ئه م جۆ ره ئه ر ک و کارانه دا بن. له پله دووه می کاره کان و هاو کات له گه ل پله ی یه که م، ئێمه پێویسته چاو له وه ڵاتانی پێشکه وتووی جیهان که ین ، و له گه ل ئه و نه وه سانه دا که له سه ده ی 14 له کۆ ملگای ئیسلامی یا ده ستی پێکرد، نه بین، و با هه وڵ بده ین پێش هه ر شت له به پیشه سازی کردنی باشووری کوردستان ته واوی هه و ڵه کانمان بخه ینه کار. ئه م کارانه یه که ده بێته سه قامگیری ئابووری و ره خساندنی هه لومه رجی کار بۆ شارۆ مه ندان. به داخه وه ته نانه ت جاده و خانوو ه کانیش به ئێرانی و تورکه کان درووست ده کرێت، هه ر چه ند به شێک له م کارانه به ده ست کورده کانی پارچه کانی دیکه وه به رێوه ده چێ، به ڵام بۆ ئه وانیش زیاتر ڕه نج ده مێنێته وه،و قازانجی سه ره کی ڕژیمی تورکیه و ئێران و هه ندێ هه لپه رست و نیشتمان فرۆ شی کورد ده یکه ن. نازانم بۆ ده بێت کورد ئه وه نده بێ ده سه ڵات و که م ته ر خه م و لاوز بێت ، له کاردی جاده و په رد و ماڵ دروست کردنیش دا سه ر به خۆ یی نه بێت، یان لانی که م هه وڵ بۆ سه ربه خۆ یی بوون له م بواره دا نه دات. با هه وڵ بدرێت پسپۆ رانی کورد دڵخۆش بکرێن به چوونه وه یان بۆ کوردستان، و لاوانی لێهاتوو بنێردرێنه دهره وه ی وه ڵات ، تا له زانکۆ پێش که وتووه کانی جیهان فێری خۆ ێندنی باڵای زانستی بن، و به ته واوی بوونی ده رس و خۆ ێندنیان، ئه وانیش به باوه ره وه له به زانستی کردنی کوردستان، خۆ یان ماندوو که ن. ئێمه ته نانت ده بێت کاری بکه ین به توندی و رۆ حێکی پاک و بێگه ردی نیشتمانی ئه مه بکه ینه گه وره ترین ئامانجی باشووری کوردستان. دیاره به باوه ری من له به شه کانی دیکه ی کوردستانیش هاوکات له گه ل خه باتی سیاسی ، نه ته وه یی و کولتووری، به شێکی به ر چاو له هه و ڵه کان ده بێت سازدانی بواری ئابووری و به پیشه سازی کردنی ئه و به شانه ی کوردستان بێت. پێویسته گوشار بخرێته سه ر حکومه ته داگیر که ره کان، که لانی که م ، به هه وڵ و وشیاریی جه ماوه ری گه لی کورد له و به شانه، به شێک له دۆژمنکاریه کانی داگیر که ران به سه ر یان زاڵ بین، و بتوانین ئابووری و به زانستی کردنی زیاتری ئه و پارچانه ی که ش ، به ئاکام بگه ێنین.
پێشکه وتنی ڕاسته قینه ی زانستی له باشووری کوردستانیش له وه دایه ، که که ڵک له لایه نی زانستی و پیشه ساز ی وه ڵاتانی پێشکه وتووی جیهان وه رگریت، ئه مه ش ده بێته بناغه ێکی پته و و ڕه وتێکی درێژ خایه ن له گه شه ی هه مه لایه نمان له و به شه ی کوردستان، که هه لومه رجی ڕه خساوتره له به شه‌ کانی که ی کوردستان. کۆ پی له وه ڵاتانی پێشکه وتوویی جیهان بکه ین، نه ک له کۆ پی ناته واویی وه ڵاتانی داگیر که ری کوردستان که ڵک وه رگرین ،و با له وه ڵاتانی پێشکه وتوویی جیهان ئه زموون وه ر گرین، هه ر وه ک ژاپن له ئوروپاییه کان کۆپی گشت لایه نێکی زانستی که ڵکی وه ر گرت، و زۆر جاریش کۆ پیه که له ئه سڵه که ی ئه و وه ڵاتانه ی کوپیان لێ وه رگیرا، باشتر ده ر ده چێت.
له کووتایی دا داوی لێ بوردن ده که م که له باری نووسین و زمانه وانی نه م توانیوه داڕشتنێکی به پێزم هه بێت، به ڵام ئامانجی من ناوه رۆکی باسه که م بوو، و هیوادارم به ده لێکی ئاواڵه لێم قه بوول بفه رموون.

ب.توانا
14.11.2007
ئوسلۆ